QUY TRÌNH XI MẠ CƠ BẢN | HƯỚNG DẪN TỪNG BƯỚC XỬ LÝ BỀ MẶT KIM LOẠI CHUẨN CÔNG NGHIỆP

1. Giới thiệu về quy trình xi mạ

Xi mạ kim loại là công nghệ phủ một lớp kim loại mỏng (như niken, crom, kẽm, đồng...) lên bề mặt vật liệu nhằm tăng khả năng chống ăn mòn, tăng độ bền cơ học, cải thiện tính thẩm mỹ và tăng độ dẫn điện.

Một quy trình xi mạ hoàn chỉnh bao gồm nhiều công đoạn liên tiếp – từ làm sạch bề mặt, xử lý hóa học, đến mạ điện phân và sơn phủ bảo vệ hoàn thiện sản phẩm.

2. Các bước trong quy trình xi mạ tiêu chuẩn

1. Bước 1: Tẩy dầu mỡ bề mặt (Degreasing)

Mục đích: Loại bỏ dầu mỡ, bụi bẩn, chất hữu cơ bám trên bề mặt kim loại.

Phương pháp:

• Tẩy dầu tẩy dầu ngâm: sử dụng phụ gia Uniclean 157 (Đức), Maxcleen BG 20 (Nhật), Uniclean 1010 (Hàn Quốc),…
• Tẩy dầu siêu âm: sử dụng phụ gia Uniclean 157 (Đức), Sz Cleaner (Nhật),…
• Tẩy dầu điện hóa: Sử dụng dòng điện để hỗ trợ quá trình làm sạch. Các phụ gia tẩy dầu tiêu biểu như Uniclean 251 (Đức), Maxcleen BG502 (Nhật),...

Thiết bị sử dụng: Bể tẩy dầu, gia nhiệt, bơm tuần hoàn, lọc túi.

2.  Bước 2: Tẩy gỉ (axit pickling)

Mục đích: Loại bỏ lớp oxit hoặc gỉ sét trên bề mặt kim loại.

Phương pháp: tẩy gâm với các phụ gia tẩy gỉ như Uniclean 501 (Đức), Cleaner 1020 (Hàn Quốc), Maxcleen Br55 (Nhật)

Sau tẩy gỉ cần rửa nước tối thiểu 2 lần để trung hòa axit và tránh nhiễm chéo.

3. Bước 3: Hoạt hóa bề mặt (Activation)

Mục đích: tạo bề mặt sạch mà không gây ăn mòn bề mặt sản phẩm, đảm bảo bề mặt sạch và lớp mạ lót bám tốt trên bề mặt sản phẩm

Phương pháp: sử dụng dụng dịch có tính acid nhẹ như phụ gia Uniclean 650 (Đức)

Sản phẩm sau khi hoạt hóa xong cần rửa nước tối thiểu 2 lần để trung hòa acid dư trước khi cho vào bể mạ lót

4. Bước 4: Mạ điện phân (Electroplating)

Đây là công đoạn chính trong quy trình xi mạ.

Cấu tạo bể mạ gồm: bể nhựa PP/PVC, cực dương, cực âm (chi tiết cần mạ), nguồn điện DC thông qua máy chỉnh lưu loại cao tần hoặc SCR, hệ thống lọc tuần hoàn và gia nhiệt.

Các công đoạn mạ cho lớp mạ hoàn chỉnh

1. Mạ lót:

Là lớp mạ rất quan trọng, lớp mạ này có tác dụng liên kết giữa vật cần mạ và các lớp mạ khác. Ngoài ra còn có tác dụng ngăn cách ảnh hưởng của môi trường đến bề mặt sản phẩm

Phụ gia:

• Mạ đồng lót với phụ gia Copperlume (Đức) hoặc Copper 60 (Singapore) cho các sản phẩm có nền: sắt, đồng, nhôm, Antimon,…
• Mạ Niken lót chỉ sử dụng các hóa chất cơ bản để mạ cho sản phẩm có nền Inox
• Ngoài ra, một số trường hợp có thể dùng Niken bán bóng Mark 1900 (Đức) để làm lớp mạ lót

2. Mạ đồng bóng

Lớp mạ đồng bóng cho bề mặt sản phẩm sau khi mạ bóng, độ bằng phẳng tốt hơn, khả năng san lấp cực tốt, lớp mạ dày sẽ giảm thiểu được chi phí đáng kể cho lớp mạ sau, độ dẻo lớp mạ tốt, có khả năng phủ tốt ở mật độ dòng thấp, lớp mạ bóng sáng

Phụ gia: Cupracid Ultra (Đức)

3. Mạ Niken

Sản phẩm sau khi được mạ Niken sẽ làm tăng khả năng chống oxi hóa cùng với tác dụng trang trí làm nâng cao giá trị sản phẩm

Tùy theo nhu cầu khác nhau có thể áp dụng mạ Niken 1 lớp hoặc nhiều lớp (Mạ Niken đa lớp)

• Mạ Niken trang trí thường sử dụng lớp mạ Niken bóng với phụ gia Makrolux NF (Đức) hoặc Supreme Plus (Đức)
• Mạ Niken nhiều lớp là quá trình mạ từ 2 đến 4 lớp niken nối tiếp nhau, với tính chất điện hóa khác nhau, nhằm mục đích tăng khả năng chống ăn mòn vượt trội so với mạ niken đơn lớp.

Các lớp mạ trong hệ thống mạ Niken nhiều lớp:

• Lớp Niken bán bóng Mark 1900 (Đức) để tăng độ bền và khả năng chống ăn mòn cho toàn hệ thống mạ
• Lớp Niken bóng như Makrolux (Đức) hoặc Supreme (Đức) tạo bề mặt sáng bóng, thẩm mỹ, đồng thời bảo vệ cơ học
• Lớp Niken vi lỗ khi yêu cầu chống ăn mòn cao (ô tô, xe máy ngoài trời)
• Tùy nhu cầu sử dụng để sử dụng lớp mạ phù hợp.

• Mạ Niken Free (lớp mạ hợp kim Cu – Sn – Zn) với hệ phụ gia Stanalloy White cho lớp mạ màu trắng tương tự màu Niken để thay thế cho lớp mạ Niken. Lớp mạ này thường được sử dụng khi có yêu cầu không có thành phần Niken trong sản phẩm

4. Mạ trang trí

Sau khi mạ niken — người ta thường phủ thêm một lớp mạ trang trí hoặc bảo vệ cuối cùng để tăng độ bóng gương, tăng độ chống ăn mòn và tạo màu sắc thẩm mỹ khác nhau (bạc, vàng, đen, đồng, titan...).

Dưới đây là tổng hợp các lớp mạ trang trí phổ biến nhất sau khi mạ niken, kèm đặc tính kỹ thuật, màu sắc và ứng dụng thực tế:

• Mạ crom trang trí: là lớp mạ phổ biến nhất trong mạ trang trí, lớp mạ có màu Niken với ánh xanh

Phụ gia:  sử dụng phụ gia mạ Crom CR843 (Đức)

Ứng dụng: Phụ tùng xe máy, vòi nước, phụ kiện nội thất, đồ trang trí, đồ gia dụng, nhẫn inox,…

• Mạ Niken mờ (hay còn gọi là Niken Satin) tạo ra bề mặt mờ mịn với màu Niken.

Phụ gia: Satilum Plus (Đức)

Ứng dụng: tay nắm cửa, đồ nội thất cao cấp, logo ô tô, thiết bị nhà bếp,…

• Mạ Niken đen: cho bề mặt sản phẩm màu đen xám ánh xanh hoặc tím

Phụ gia: Stanalloy Neo Black (Nhật)

Ứng dụng cho nội thất, phụ kiện xe, phụ kiện balo – túi xách,…

• Mạ đồng thau (mạ Brass hay mạ Đồng – kẽm (Cu-Zn)) tạo ra sản phẩm màu vàng nhạt như đồng thau. Nếu kết hợp với sơn điện di màu sẽ cho màu giả vàng 18K hoặc 24K

Phụ gia: Kinbrass (Nhật)

Ứng dụng: trang trí nội thất, đồ cổ phục chế, nhạc cụ, khóa cửa,…

• Mạ 18K là lớp mạ hợp kim Đồng – Thiếc – Kẽm (Cu-Sn-Zn) cho sản phẩm có màu vàng đậm và bền màu hơn so với Brass.

Phụ gia:  giả vàng 18K Kinbronz (Nhật)

Ứng dụng: trang trí nội thất, phụ kiện xe, phụ kiện balo – túi xách,…

5. Bước 5: Rửa và thụ động (Passivation)

Sau khi mạ xong, chi tiết được rửa nước nhiều lần để loại bỏ ion dư. Đồng thời lớp mạ sau khi mạ thường không bền với môi trường bên ngoài dẫn đến bề mặt bị ố hoặc đổi màu.

Do đó sản phẩm sau khi mạ xong cần qua công đoạn Thụ động hóa (Passivation) để tăng khả năng chống ăn mòn và ổn định màu sắc bề mặt, đặc biệt trong mạ kẽm và mạ niken.

6. Bước 6: Sơn phủ bảo vệ

Sản phẩm sau khi được xi mạ và thụ động hóa vẫn rất dễ bị ố khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài (trừ lớp mạ Crom) do đó sản phẩm cần được phủ lớp sơn để bảo vệ bề mặt và tính hoàn mỹ của lớp mạ

Trong công đoạn sơn phủ bảo vệ thường được áp dụng 2 phương pháp chính:

• Sơn điện di: là phương pháp sơn phủ bảo vệ được ưa chuộng sử dụng trong quá trình xi mạ với những ưu điểm vượt trội: khả năng che phủ hoàn toàn, độ bám dính cao, khả năng chống ăn mòn tốt, chịu ẩm tốt, hiệu suất cao (giảm hơn 95% lượng thất thoát).
• Sơn phun (keo phun): là phương pháp sơn phủ bảo vệ bằng phương pháp phun, sử dụng với sơn sấy (sơn 1 thành phần) hoặc sơn 2K (sơn 2 thành phần)
• Sơn nhúng (keo nhúng): nhúng vào dung dịch sơn, có thể sử dụng sơn phun nhưng pha với hàm lượng loãng hơn để nhúng.

7. Bước 7: Sấy khô và kiểm tra

Sử dụng buồng sấy nhiệt hoặc khí nóng để sấy chín lớp sơn phủ bảo vệ

Kiểm tra lớp mạ bằng các phương pháp: Độ dày lớp mạ (micron), Độ bám dính, Độ bóng và đồng đều, Thử nghiệm muối phun (Salt Spray Test)

3. Yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng lớp mạ

• Độ sạch của bề mặt trước khi mạ: Quyết định đến khả năng bám dính và độ đồng đều.
• Công thức hóa chất xi mạ và nồng độ ion kim loại: Ảnh hưởng trực tiếp đến màu sắc và độ bền lớp mạ.
• Điều kiện dòng điện và nhiệt độ: Dòng điện quá cao dễ gây cháy lớp mạ; quá thấp thì mạ không đều.
• Hệ thống lọc và khuấy dung dịch mạ: Giúp duy trì độ tinh khiết, tránh bọt khí hoặc tạp chất.
• Kỹ thuật vận hành và bảo trì thiết bị xi mạ: Cần kiểm tra định kỳ bể mạ, cực điện, và hệ thống tuần hoàn

4. Ứng dụng của công nghệ xi mạ

• Ngành ô tô – xe máy: Mạ crom, mạ niken cho chi tiết trang trí và chống gỉ.
• Ngành điện – điện tử: Mạ đồng, mạ thiếc để tăng dẫn điện và hàn dính.
• Ngành trang sức – nội thất: Mạ vàng, mạ bạc, mạ màu, Mạ giả vàng
• Ngành công nghiệp nặng: mạ niken cứng, mạ Crom cứng để chống mài mòn.
• Ngành ba lô - túi xách: mạ Niken Free, Mạ giả vàng 18K, Mạ Niken đen,...

5. Kết luận

Một quy trình xi mạ hoàn chỉnh đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt ở từng công đoạn, từ khâu tẩy dầu – tẩy gỉ – hoạt hóa – mạ – thụ động – kiểm tra.
Để đạt được lớp mạ sáng bóng, bám dính tốt và bền lâu, doanh nghiệp cần lựa chọn hóa chất xi mạ chất lượng cao, thiết bị ổn định và đội ngũ kỹ thuật có kinh nghiệm.

Trên đây là qui trình xi mạ thông dụng được áp dụng nhiều trên thị trường.

Ngoài ra còn có một số lớp mạ khác trong bài viết chưa được giới thiệu hết như: mạ Crom cứng, mạ kẽm, mạ thiếc, mạ Niken hóa,…

Liên hệ Tumichi – nhà cung cấp sơn điện di, sơn tĩnh điện, hóa chất xi mạ và xử lý bề mặt kim loại uy tín tại Việt Nam, để được tư vấn giải pháp xi mạ và sơn điện di trọn gói, từ thiết kế bể mạ, chọn hóa chất đến chuyển giao công nghệ.

---------------------------------------o0o--------------------------------------

Copyright © 2025 by Tumichi.vn